 |
| Namazalı Paşa |
Sözlə yaşanan ömür
Halal ömrünü Daşkəsəndə, dağlar qoynunda yaşayan söz adamı, el şairi Namazalı Paşanın bu qış günlərində düz 70 yaşı tamam olur. Təxminən 30 ildi ki, o, həmişə görmək, səsini eşitmək, söhbətləşmək üçün darıxdığım adamlardan biri olub…
80-ci illərin əvvəllərində, bir qış günü necə tanış olduğumuz yadımdadı. Aradan keçən illər bizi bir-birimizə yaxınlaşdırıb, ailəvi dosta, sirdaşa çevirib. Ötən müddət indiyəcən münasibətimizə zərrə qədər də olsun kölgə salmayıb. Həmişə ərkyana ünsiyyətini, məndən ötrü narahatlığını, yolumu gözlədiyini hiss eləmişəm, bu duyğularının qarşılığını imkanım daxilində verməyə çalışmışam.
On il əvvəl Namazalı Paşanın birinci kitabını hazırlayanda heç özüylə məsləhətləşmədən adını “Dünya mənə yar olmadı” qoydum. Əlbəttə, bu deyimdə dünyadan şikayətdən çox dünyayla barışmamaq vardı: 1942-ci il fevralın 5-də Daşkəsənin ən səfalı guşələrindən birində – Zivləndə doğulan Namazalı Paşa taleyin gərdişiylə hüquq mühafizə orqanlarında çalışmışdı, xidmət göstərdiyi illərdə çox çətinliklə də olsa, təmiz adını, insanlığını, ləyaqətini qoruyub saxlamağı bacarmışdı. Təqaüdə çıxıb gün-güzəranla əlləşdiyi çağlarda da yolundan dönmədi.
Namazalı Paşanın 2006-cı ildə işıq üzü görən “Dünya yaman dəyişib” kitabında toplanmış şeirlərsə onun könül dünyasındakı təlatümlərdən xəbər verir. Onu tanıyandan zorla, ya da şan-şöhrət xətirinə şeir yazmadığına qəlbən inanıram, əgər bunun əksi olsaydı, qələmindən gurultulu, partiyanı, vəzifə adamlarını tərənnüm eləyən şeirlər çıxardı. O, dağlardan, çeşmələrdən, qartaldan, nərgizlərdən, bənövşədən, insanı insan eləyən hisslərdən yazıb, xəbis duyğularla yaşayan adamları sözlə qamçılayıb, işıqlı gələcəklə bağlı arzularını qələm alıb. Elə buna görədi ki, indiyəcən Namazalı Paşanın imzasına xələl gətirən şeirinə rast gəlməmişəm.
Sözün ləyaqətini həmişə uca saxlayan Namazalı Paşa Allahın söz vergisi verdiyi insandı. Bəlkə bu səbəbdəndi həm yerində deyilmiş sözdən təsirlənməyi, kövrəlməyi, qol-qanad açmağı, həm də naqolay sözdən sarsılmağı, kədərlənməyi, dünyadan əlini üzməyi var. Ən yaxşı şeirlərini də ömrünün belə məqamlarında – şad və kədərli günlərində yazıb. Şeir ondan ötrü yaşadığı hisslərin formasıdı – süçəkən kimi qəlbinə təsir eləyən duyğuları özünə çəkir.
İndiyəcən Namazalı Paşanın şeirləri rayon qəzetindən tutmuş respublika mətbuatınacan yol keçib, radio dalğalarında səslənib, bununla belə, şeirlərinin çapı heç vaxt onun qarşısında öhdəlik qoymayıb. O, bilir ki, şeiri quraşdırmaq yox, yaza bilməyəndə qələmə almaq lazımdı, zorla kağıza köçürülən şeir elə kağızdaca ölüb gedəcək, kimsənin qəlbini tərpədə bilməyəcək. Şübhəsiz, Namazalı Paşanın şeirlərindəki təbiilik, səmimilik, aydınlıq da elə burdan qaynaqlanır, dərhal da oxucunun qəlbinə yol tapır. Onun şeirlərində yerinə düşməyən sözə, misraya rast gəlmək olar, amma boğazdan yuxarı deyilən fikirlə rastlaşmaq mümkün deyil, çünki hamısı səmimi duyğulardan yaranıb.
Neçə illərdi ki, mən Namazalı Paşanın şeirlərini mən ucalıq – insan ucalığı, dağların ucalığı, hisslərin ucalığı – haqqında dualar kimi oxuyuram. O, üzünü həmişə günəşə, zirvələrə, qayalara, qartallara, uca duyğulara tutur. Bəlkə də bu səbəbə görə şeirlərinin əksəriyyəti elə bu mövzulardadı. Amma onun dağları da, qayaları da, qartalları da əlçatmazlıq yox, əzəmət, vüqar rəmzidi, taleyin gərdişindən uzaq düşən adamın o ucalıqlara yetmək istədiyindən xəbər verir.
Namazalı Paşa canı-qanıyla Daşkəsən torpağına – saf, sədaqətli, etibarlı adamları olan yurd-yuvasına bağlıdı. Alın yazısından qaça bilməyib, elindən-obasından bir müddət ayrı düşəndə də, qoynunda göz açıb, boya-başa çatdığı yurd-yuvasını unuda bilmir. Bəlkə elə buna görədi, hətta bir neçə günlüyə Bakıya gələndə belə darıxır, tələm-tələsik dağların qucağına qayıtmağa can atır. Həmin vaxtlarda onu özünün də baş açmadığı duyğuların tərpətdiyini başa düşürəm.
Namazalı Paşa şeiri şairlik statusu almaq, adamlardan fərqlənmək, başqalarının yanında qürrələnmək üçün yazmır, heç uzun müddət çap olunmağa meylini də hiss eləməmişəm. Şeir yazmaq ondan ötrü əziyyətli bir işdi, bilir ki, yazıb-boşalmasa, rahatlıq tapmayacaq. Narahat olduğu vaxtlarda yeni bir şeirinin yarandığını hiss eləmişəm, sonralar o tanış ovqatın cizgilərini oxuduğum şeirlərində tapmışam.
Onun evi həmişə Daşkəsəndə ziyalıların ziyarət elədiyi ocaq sayılıb. Ömür-gün yoldaşı Çimnaz xanım və övladlarıyla birgə bura yolu düşən yaradıcı adamlara öz qonaqpərvərliyini göstərməyi, qəlbi kimi geniş süfrəsini bol-bol açmağı həmişə özünə borc bilib. Elə mənim dostlarım əməkdar incəsənət xadimləri Zaur Məhərrəmov, Ağalar Mirzə, Nizami Abbas, qələm adamları Nurafiz, Əhməd Oğuz, Rafiq Hümmət, Fəxri Uğurlu onun səmimi ailəsini həmişə yad edirlər. Buna görə də Namazalı Paşanın adını çörək kəsdiyi adamlar həmişə minnətdarlıqla anıblar.
Namazalı Paşanın “ikinci kitabı təmənnasız yaşadığı ömründə oxucular qarşısında verdiyi ikinci hesabatdır. Şübhəmiz yoxdur ki, onun səmimi duyğularını özündə əks etdirən bu şeirlər toplusu da maraqla qarşılanacaq.
Nəriman Əbdülrəhmanlı,
yazıçı-tərcüməçi
Vaxtıdı
Həsrət yenə ürəyimi göynədir,
O dağların indi lala vaxtıdı.
Üzə gülür, çətirlənib bənövşə,
Könül ondan ətir ala, vaxtıdı.
Zirvələrdə güzgülənib buzlu qar,
Pıçıldaşır körpə kimi bulaqlar.
Yoxuş çıxıb, yornuq düşə qonaqlar,
İpək nənəm süfrə sala, vaxtıdı.
Namazalı, mənə baxır çəmən, düz,
Qatarlana dodağımda neçə söz.
Bulaq üstə od salanda neçə göz,
Ovuclarım dolça ola, vaxtıdı.
Biləydim
O keçən anlara, keçən günlərə,
Ah, döyəndim geri, baxa biləydim.
Dərəydim cücərən məhəbbətimi,
Seçib ürəklərə taxa biləydim.
Çıxaydı bənövşə yollarım üstə,
Güləydi lalələr qollarım üstə.
Nazlanıb gedəndə bir boyu bəstə,
Dönüb bulaqlara baxa biləydim.
Namazalı, ümid bir dilək kimi,
Getməyə gəncliyim bir külək kimi.
Dağları qarsayan bir şimşək kimi,
Ayrılıq yoluna çıxa biləydim.
Qaldı
Düşdü aralığa yenə ayrılıq,
Sözüm bulaqların dilində qaldı.
Çaxdı şimşək,
tala-tala buludlar,
Enib o dağların belində qaldı.
Lalələrin üzə baxıb gülməsi,
Xınalı kəkliyin o xoş nəğməsi.
Çoban bayatısı, tütəyin səsi,
Əks olub, qayanın zilində qaldı.
Külək əsdi, sığal çəkdi telimə,
Enəndə zirvədən o yurd yerinə.
Namazalı, görsən, baxıram yenə,
Gözüm bir gözəlin telində qaldı.
Gedirsən
Budu etibarın, ay cavanlığım,
Salıb məni yanar oda gedirsən.
Ağıl başdan gedər yaş çoxalanda,
Sirr vermə düşmənə, yada gedirsən.
Kim olacaq sənsiz mənim yoldaşım,
Çəkmə gəl sınağa ömür sirdaşım.
Hələ qocalığa çatmayıb yaşım,
Məni qoyub sən nə halda, gedirsən.
Gözəldi yaşamaq fani dünyada,
Saralıb bağça-bağ, xəzan vursa da.
Çatmaz əlim daha, qalıb arxada,
Salma gecələri yada, gedirsən.
Ucalır göylərə ahın-harayım,
Qoyma ki, sökülsün ömür sarayım.
Hələ bir səninlə yaşamaq payım,
Seçilməmiş haqqı-sayda, gedirsən.
Demə, Namazalı, çəkirsən üzə,
Çox sitəmlər edib bu həyat bizə.
Yaşayaq bir az da, gəl çataq yüzə,
Ömrümü tez verib bada, gedirsən.
Qocalıram
Ovundur qəlbimi, ay aşıq qardaş,
Mənim o havamı çal, qocalıram.
Laxlayıb ömrümün daşı-kərpici,
Saxlamaz yükünü tal, qocalıram.
Şeirdi dünyada dövlətim, varım,
Sökülüb pərdəsi, lal olub tarım.
Yetmiş il ömürdən gedən karvanım,
Salıb ürəyimə xal, qocalıram.
Olmadı qəlbimə yatan sirdaşım,
Qar-boran ələndi, ağardı başım.
Belimə yük olub çoxaldı yaşım,
Qalmayıb ürəkdə hal, qocalıram.
Solur yavaş-yavaş baharım-yazım,
Kimlərə qalacaq köklənən sazım?
Çəkmədi sevdiyim, çəkmədi nazım,
Gedirsən də, daha qal, qocalıram.
Namazalı, niyə sən gileylisən?
Bu dünyaya sözdən ötrü gəlmisən.
Elə bil dənizdə üzən gəmisən,
Daha lövbərini sal, qocalıram.
