İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişiklikdən sonra xaricdə dini təhsil almış dindarların vəziyyəti necədir? Qanundakı qadağalar onların fəaliyyətinə təsir edirmi?
2011-ci il dekabrın 12-də İnzibati Xətalar Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə görə, islam dininə aid ayin və mərasimlərin Azərbaycandan kənarda dini təhsil almış vətəndaşlar tərəfindən həyata keçirilməsi yasaqdır.
İranın Qum şəhərində dini təhsil almış Vasif Nəftullayev “Media forum” saytına açıqlamasında ötən müddət ərzində hər hansı bir problemlə qarşılaşmadığını deyib: “Əvvəlki işlərimlə, dini maarifçiliklə, dini mərasimlərdə iştirakla məşğulam. Allahımdan aldığım əmr “de”dirsə, mən öz işimlə, öz təbliğatımla, öz maarifçilik işimlə məşğulam”.
Vasif Nəftullayev qeyd edib ki, o, İrana getməmişdən əvvəl Bakı İslam Universitetini bitirib: “İlk ali dini təhsili burada aldım. Daha sonra ali təhsili mükəmməlləşdirmək üçün xaricə yola düşdüm. Xaricdə təhsil almaqda əsas məqsəd Allahın öz bəndəsindən nə istəməsi, bunu anlamaq, eyni zamanda bunu anlayana istiqamət verməkdir. İlahi əmrlərə insanları maarifləndirməkdir. “Quran”da deyilir ki, əgər mənim istədiyim bəndəm olsanız, mənim dediyim kimi həyat tərzi sürsəniz, mən sizlərə güman etmədiyiniz yerdən ruzi yetirərəm”.
İnzibati Xətalar Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə gəlincə, Vasif Nəftullayev bundan təəssüf hissi keçirdiyini vurğulayıb: “Artıq bəlli oldu ki, bəzilərinin islamdan, dindən qorxusu sonsuzdur. Qadağalar yalnız bundan xəbər verir. Amma hesab edirəm ki, dindən, peyğəmbər kəlamları, hədis hekayətləri ilə tərbiyələnən adamlardan hər hansı təhlükə gələ bilməz. Təhlükəni kənar yerdə axtarmaq lazımdır. Belə qadağalar islamı düzgün başa düşməməkdən irəli gəlir. İslamın bizim dövlətçiliyimizə, millətimizə zərbə vura biləcəyi haqda düşünmək islamdan xəbərsizliyin və əsl ruhaniliyi dərk etməməyin nəticəsidir. Ruhani heç bir cəmiyyət üçün, dövlət üçün təhlükə ola bilməz”.
Vasif Nəftullayev ölkənin dini kəsimindən lazımi səviyyədə istifadə olunmadığını, onların cəmiyyətdən kənarlaşdırıldığını düşünür: “Misal üçün, deputatdan soruşurlar ki, ölkədə boşanmaların sayı niyə artıb? Bu, mənəviyyat məsələsidir. Din mənəviyyat məsələsi olduğuna görə bu kimi problemlərə də münasibət bu sahənin adamlarından soruşulmalıdır. Mənəvi məsələlərlə məşğul olandan iqtisadi, siyasi problemlərə cavab soruşulması düzgün olmadığı kimi o sahənin adamlarından da mənəvi problemlərə münasibət öyrənilməməlidir. Amma bu kimi qadağalar qoymaqla mənəviyyat adamlarını, ekspertləri cəmiyyətdən kənarlaşdırırlar”.
Vasif Nəftullayev tarix boyu mənəviyyata bağlı insanların qadağalarla qarşılaşdığını xatırladıb: “İlahi kitabda da buyurulub ki, bəziləri Allahın nurunun söndürülməsinə çalışacaqlar, insanları mənəviyyatdan, həqiqətdən ayrı salmaq istəyəcəklər. Allah buyurur: “Mən bir Allah olaraq, onların bu istəyinin əksinə olaraq öz nurumu tamamlayıb sona çatdıracam, həqiqətən bu, kafir və müşriklərə xoş gəlməsə belə”. Allahdan “de!” əmrini alan ruhani heç vaxt susmayacaq, amma kimsə saray mollasıdırsa, o başqa məsələ, susacaq, geri çəkiləcək”.
Dindar son qadağanın tezliklə götürülməsini, qanunun tətbiqinin ləğv olunmasını təklif edib: “Bu qadağanı qoyanda əsas gətirirlər ki, xaricdə dini təhsil alanlar ölkə üçün təhlükə ola bilərlər. Bəs onda kim təminat verə bilər ki, xaricdə qeyri-dini təhsil alan vətəndaşlar ölkə üçün, dövlətçilik üçün təhlükə ola bilməzlər? Məgər onlar həmin ölkələrin kəşfiyyat xidmətlərinin təsiri altına düşə bilməzlərmi? Əgər belə bir qadağanı qoymaq vacib hesab olunursa, onda bu, xaricdə təhsil alan bütün vətəndaşlara şamil olunmalıdır”.
İlahiyyatçı onu da vurğulayıb ki, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində çalışan ruhanilərin böyük əksəriyyəti vaxtilə xaricdə təhsil alanlardır: “Amma sonuncu qadağalar qanununda qeyd olunmayıb ki, xaricə təhsil alanlar dedikdə kimlər nəzərdə tutulur – son 15-20 ildə xaricdə təhsil alanlar, yoxsa ondan da əvvəl təhsil alanlar? Əgər qanun bütün xaricdə təhsil alanlara şamil edilirsə, onda Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində çalışanlar istefa verməlidirlər ki”.
Lənkəranlı ruhani, İranın Qum şəhərində dini təhsil almış Elman Ağayev də “Media forum” saytına açıqlamasında əvvəlki kimi dini sahədə fəaliyyətini davam etdirdiyini deyib: “Onu da qeyd edim ki, mən eyni zamanda Bakı İslam Universitetinin məzunuyam. Lakin sonra dini təhsilimi təkmilləşdirmək üçün İrana yola düşmüşəm. Hazırda fəaliyyət göstərməyimə hər hansı problem yoxdur”.
İnzibati Xətalar Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərə gəlincə, Elman Ağayev buna iki cür yanaşdığını bildirib: “Birincisi, belə bir qanunun qəbul edilməsi dövlətçiliyin təhlükəsizliyi baxımından vacib hesab olunub. Hələ qanun layihəsi müzakirə olunarkən deputatlar, ictimaiyyətin ayrı-ayrı nümayəndələri bunu əsas gətirirdilər. Digər tərəfdən buna insan haqları məsələsi kimi yanşamaq lazımdır. Axı xaricdə təhsil almaq hər bir kəsin hüququdur. Bu gün yüksək vəzifə sahibləri var ki, vaxtilə xaricdə dini təhsil alıblar. Hesab edirəm ki, müəyyən müddətdən sonra problemlər olsa da, zamanla hər şey qaydasına düşəcək”.
Elman Ağayevin fikrincə, bu gün Azərbaycanda dini təhsilin səviyyəsinin aşağı olması birmənalıdır: “Mənim ilk dini təhsilim Lənkəranla, sonra Bakı ilə bağlıdır. Ancaq Qum şəhərində aldığım təhsil buradakından tam fərqlənir. Eyni qaydada Türkiyədə, Suriyada dini təhsil alan qardaşlarımız bu fikirdədirlər ki, Azərbaycanda yüksək ali dini təhsil yoxdur. Bunun özünün obyektiv səbəbləri var. Xaricdən – fərqi yoxdur, İran, Suriya, Türkiyə və ya başqa ölkə olsun – qayıdan məzunda azərbaycançılıq, haqqı batildən ayırmaq kimi xüsusiyyətin olub-olmaması, dini pərdə altında gizlənib-gizlənməməsi şəxsi ambisiyalarla bağlıdır, təhsil aldığı ölkə ilə, dini təhsil ocağı ilə bağlı deyil”.
Elman Ağayev hesab edir ki, Azərbaycanda dini təhsil yuxarı səviyyədə olsaydı, xaricdən bura gəlib dini təhsil alanlar olardı: “Təəssüf ki, belə bir halla qarşılaşmamışam”.
Dini Etiqad və Vicdan Azadlıqlarının Müdafiə Mərkəzinin rəhbəri İlqar İbrahimoğlu “Media forum”a açıqlamasında qeyd edib ki, qurum dini etiqadla bağlı vəziyyətin monitorinqini daimi əsaslarla aparır: “Qanunvericiliyə sözügedən dəyişikliklə bağlı durumu da izləyirik. Qanunlara düzəlişlərin qəbulundan hazırkı dövrədək keçən zaman kəsimində sözügedən normaların tətbiqi ilə bağlı insan haqlarının pozulması halları qeydə alınmayıb”.
İslam dininə aid ayin və mərasimlərin Azərbaycandan kənarda dini təhsil almış vətəndaşlar tərəfindən həyata keçirilməsi yasağı qüvvəyə minəndən sonra vəziyyət necədir? Hər hansı bir qanun pozuntusu aşkarlanıbmı? Cəzalanan dindarlar varmı?
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin mətbuat xidmətindən “Media forum” saytına deyiblər ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişikliklər “Dini etiqad azadlığı haqqında” qanundan, eləcə də dini durumdakı mövcud reallıqlardan irəli gəlib: “Dövlət komitəsi istər həmin əlavə və dəyişikliklərdən əvvəl, istərsə də sonra öz səlahiyyətləri çərçivəsində ölkədə dini durumu nəzarətdə saxlamaq istiqamətində bütün lazımi tədbirləri həyata keçirir. Həyata keçirilən tədbirlərin ardıcıllığı və ilkin müsbət nəticələri yaxın gələcəkdə bu sahədə problemlərin tamamilə aradan qaldıracağını söyləməyə əsas verir”.
Aynur İMANOVA
