“Media forum” saytı xəbər verir ki, Vətəndaş Cəmiyyətinin Öyrənilməsi Mərkəzi həmkarlar təşkilatlarının Azərbaycanda inkişaf səviyyəsini öyrənmək məqsədilə sorğu keçirib. Sorğu üç şəhərdə (Şəki, Gəncə və Bakı) üç peşədə çalışanlar - tikinti, nəqliyyat və əhaliyə xidmət işçiləri arasında keçirilib. Sorğu həmçinin iş sahibləri və həmkarlar ittifaqları sahəsində siyasətlə məşğul olanları əhatə edib. Nəhayət, mediada həmkarlar təşkilatlarına aid məlumatların monitorinqi aparılıb.
Əməkçilər arasında keçirilmiş sorğu
90 əməkçi arasında keçirilmiş sorğu aşağıdakı mənzərəni üzə çıxarıb.
Əməkçilərin yalnız 22%-i həmkarlar ittifaqlarının üzvüdür. Onların işlədiyi təşkilatların isə yalnız 28%-də həmkarlar ittifaqları mövcuddur.
Sorğudakı suallardan biri həmkarlar təşkilatlarının yaradılmasına münasibətə aid idi. Sorğuda iştirak edənlərin 46%-i həmkarlar təşkilatlarının yaradılmasını müsbət hadisə sayıb. Ümumən həmkarlar ittifaqlarının inkişafını müsbət hadisə sayanlar bu inkişafı əngəlləyən əsas səbəb kimi iş sahiblərinin mənfi münasibətini (35%), rəsmi qurumların həmkarları dəstəkləməməsini (32%), işçilərin özlərinin biganəliyini (21%), işçilərin məlumatsızlığını (12%) göstəriblər.
Sorğu iştirakçılarının 54%-i həmkarlar təşkilatlarının yaranmasına mənfi münasibət göstərib. Bunun səbəblərinə gəldikdə onların 42%-i həmkarlar təşkilatları rəhbərlərinin onsuz da əməkçilərin deyil, öz maraqlarını düşünəcəklərini, 34%-i dövlətin bunu dəstəkləməyəcəyini, 24%-i isə onsuz da bu sahədə heç nəyi dəyişməyin mümkün olmayacağını qeyd edib.
Belə olduqda təsadüfi deyil ki, sorğuda iştirak edənlərin yalnız 4%-i həmkarlar təşkilatı yaratmağa cəhd göstəriblər.
Maraqlıdır ki, sorğu iştirakçılarının 35%-i, yəni üçdə birindən artıq hissəsi həmkarlar təşkilatlarından ilk növbədə istirahət zonalarına göndəriş, uşaqları üçün düşərgələrdə istirahət imkanları yaradılması və bu kimi faydalar görmək istərdi.
Beləliklə, əməkçilərin özləri də hələlik həmkarlar təşkilatlarını iş sahibləri ilə münasibətləri tənzimləyən əsas mexanizm kimi görmür.
Sorğu həmçinin göstərib ki, xidmət və tikinti sektoru ilə müqayisədə nəqliyyat sektorunda həmkarlar təşkilatları nisbətən daha fəaldır. Ən acınacaqlı hal bu idi ki, sorğuda iştirak edənlərin bir hissəsi, əsasən cavanlar həmkarlar təşkilatlarının ümumiyyətlə nə olmasından tamamilə xəbərsizdirlər.
İş sahibləri arasında sorğu
İş sahibləri arasında sorğu keçirən zaman bu sorğuda iştirak etmək istəyəni tapmaq elə də asan deyildi. Ona görə də alınmış cavabları tam əhatəli və etibarlı saymaq düzgün olmazdı. Bununla belə, həmin cavabların ümumi tendensiyaları üzə çıxarmaqda kömək etdiyi də şübhəsizdir.
İş sahiblərinin 25%-i bildirib ki, onların rəhbərlik etdiyi təşkilatlarda həmkarlar təşkilatları var. Bu da əməkçilərdən alınan cavaba çox yaxındır. Müəssisəsində həmkarlar təşkilatı olmayan iş sahiblərinin yalnız 17%-i belə təşkilatların yaradılmasına müsbət baxacağını bildirib. Belə təşkilatların yaradılmasının əleyhinə çıxanların əsas arqumenti isə bu olub ki, həmkarlar təşkilatları onsuz da heç bir iş görmür: “Həmkarlar təşkilatları nə edir ki, bizim müəssisədə də onların yaradılmasına ehtiyac olsun?!”
Əksinə, həmkarlar təşkilatlarının yaradılmasını istəyən iş sahibləri öz istəklərini belə əsaslandırıblar ki, bu təşkilatlar hərdən qeyri-populyar addımlarda rəhbərliyə kömək göstərə bilir. Məsələn, onlar müəssisənin işi düz getməyəndə böhrandan çıxmaq üçün əmək haqlarının müvəqqəti azaldılması və ya dondurulması, işçilərin bir hissəsinin ixtisara salınması kimi addımlarda həmkarlar təşkilatının kollektivlə danışıqlarda və razılığın əldə edilməsində mühüm vasitəçi ola biləcəyini qeyd ediblər.
Siyasətlə məşğul olanlar arasında keçirilmiş sorğu
Bu sorğuda iştirak edənlərin 42%-i həmkarlar təşkilatlarının inkişafının yaxşı səviyyədə olduğunu qeyd edib. Bu da əməkçilərin fikri ilə ziddiyyət təşkil edir.
Bu sahədə dövlət siyasəti ilə məşğul olanlara verilmiş ikinci sual həmkarlar ittifaqlarının rolunun nədən ibarət olması haqda olub. Maraqlıdır ki, əməkçilərdən fərqli olaraq, siyasətlə məşğul olanlar həmkarlar təşkilatlarının rolu və cəmiyyətdə yeri barədə suallara çox dəqiq cavablar veriblər. Bu da onun göstəricisidir ki, siyasətlə məşğul olanların həmkarlar təşkilatlarının inkişaf səviyyəsini yüksək sayması heç də məlumat çatışmazlığının deyil, müəyyən mövqenin nəticəsidir.
Sorğuda iştirak etmiş dövlət tənzimləyicilərinin yarısı hesab edib ki, əməkçilər və iş sahibləri arasında məlumatlandırma və təbliğat aparılsa, bu, həmkarlar təşkilatlarının inkişafına təkan verə bilər. Onların əksəriyyəti həmkarlar təşkilatlarının maddi bazasının gücləndirilməsini çox önəmli sayıblar.
Medianın monitorinqi
Tədqiqatın bir hissəsi medianın monitorinqinə həsr olunub. Monitorinq həmkarlar təşkilatlarının fəaliyyətinin mediada demək olar ki, işıqlandırılmadığını göstərib. Ən yaxşı halda media xəbərləri Həmkarlar Konfederasiyası sədrinin hansısa xarici qonağı qəbul etməsi və ya xaricə səfər etməsinə aid olub. Monitorinq dövründə iş sahibləri ilə mübahisəsi yaranan əməkçilərin həmkarlar təşkilatlarına və ya həmkarlar ittifaqlarına deyil, ölkə prezidentinə, Avropa Məhkəməsinə, Heydər Əliyev Fonduna və başqa bu kimi məsələyə bilavasitə aidiyyəti olmayan qurumlara müraciət etməyə üstünlük verdiyi aydınlaşıb. Nədənsə, həmkarlar təşkilatlarına və ya ittifaqlarına müraciət etmək yada düşmür. Məsələn, bu ilin sentyabr ayında Qazaxda “Akkord” şirkəti ilə baş vermiş mübahisədə əməkçilər Avropa Məhkəməsinə üz tutacaqlarını deyiblər. Oktyabr ayında isə “Bahar Energy” şirkətinin əməkçiləri Neft və Qaz Sənayesi Həmkarlar İttifaqının qarşısında ittifaqın onların hüquqlarının pozulmasına biganə qalmasına etiraz olaraq piket keçiriblər. Əməkçilər uzun illər ərzində üzvlük haqqı verdiklərini, lakin həmkarlar ittifaqının onları qətiyyən müdafiə etmədiyini vurğulayıblar. Əməkçilərin hüquqlarını qorumaq üçün yaranmış bir təşkilat bunu etmirsə, vəziyyətin nə yerdə olduğunu görmək çətin deyil.
Monitorinq həm də bunu aşkar edib ki, əməkçilərin problemlərinin üzə çıxarılmasında, müzakirə edilməsində əsas rolu həmkarlar təşkilat və ittifaqları deyil, QHT-lər və qismən media oynayır.
Əlbəttə, nisbətən az sayda əməkçi, iş sahibi və bu sahədə siyasətlə məşğul olan insan arasında keçirilmiş sorğunu tam etibarlı saymaq düzgün olmazdı. Bununla belə, sorğu bu sahədə çatışmazlıqları və ümumi mənzərəni üzə çıxarır və gələcəkdə daha əhatəli, dəqiq və etibarlı tədqiqatlara zərurətin olduğunu göstərir.
