Bu günlərdə “İnsan Haqları Uğrunda” İctimai Hərəkat yaratdığını açıqlayan jurnalist Eynulla Fətullayev “Media forum” saytının suallarını cavablandırıb.
- “İnsan Haqları Uğrunda” İctimai Hərəkatın əsas fəaliyyət istiqamətləri hansılardır?
- Bizim fəaliyyət istiqamətimiz həm hüquqi, həm də ictimai mübarizədən ibarət olacaq. Çalışacağıq ki, haqqı tapdanmış insanların hüquqlarını müdafiə edək. Şübhəsiz ki, bu, böyük ictimai mübarizə olacaq.
Digər tərəfdən həbsxanalardakı vəziyyətin monitorinqi aparılacaq. Mən dörd ildən artıq həbsdə yatmışam və hələ də o auradan ayrıla bilmirəm. Məhbusların, xüsusilə siyasi məhbusların vəziyyəti məni çox narahat edir.
Üçüncü istiqamət Azərbaycanda insan haqları ilə bağlı vəziyyətin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması mexanizminin formalaşdırılması, yəni beynəlxalq təşkilatlarla ciddi iş birliyinin qurulması və məhz Azərbaycan gerçəkliyinin beynəlxalq təşkilatlara çatdırılmasıdır. Faktiki olaraq bu gün Azərbaycanda bu işlə peşəkar və vicdanlı şəkildə Arzu Abdullayeva və Leyla Yunus məşğul olur. Bu fəaliyyət sahəsi institusionallaşmalıdır.
Daha sonra biz məhkəmələrdə monitorinqlərin aparılması fəaliyyətinin bünövrəsini qoyacağıq. Çünki ortalıqda çox maraqlı situasiya var. Bizdə xüsusilə ictimai əhəmiyyət kəsb edən məhkəmə proseslərini bir çox təşkilat, hüquq müdafiəçisi izləyir, amma heç bir prosesin monitorinqi aparılmır, sənədləşmə yoxdur. Bu, çox ciddi problemdir, mən bunu Avropa Şurasında səfərim zamanı da hiss etdim. Hər hansı bir şəxsin məhkəmədə haqlarının tapdanmasından danışanda ortalığa heç bir sənəd qoyulmur. Söhbət bu barədə informasiya bazasının formalaşdırılmasından gedir. Bu, çox mühüm istiqamətdir. Hər bir fəaliyyət istiqaməti üzrə “İnsan Haqları Uğrunda” İctimai Hərəkatda departamentlər yaradılacaq və ciddi fəaliyyət aparılacaq.
Daha bir təşəbbüsümüz Azərbaycanda vətəndaş azadlıqlarının pozulması ilə bağlıdır. Burada söhbət İnsan Hüquq və Azadlıqlarına Dair Avropa Konvensiyasında təsbit olunmuş insan haqlarının pozulması hallarının aradan qaldırılması, fundamental insan hüquqlarının bərqərar olunmasından gedir. Bu, çox iddialı layihədir və hesab edirəm ki, mən bunu gerçəkləşdirə biləcəm. Ən azı bunun uğrunda mübarizə aparacam.
- Hərəkatın strukturu necə olacaq?
- Fərdi üzvlük olacaq və yaxın günlərdə bununla bağlı Azərbaycan vətəndaşlarına çağırışım olacaq. Haqları tapdanmış (istər siyasi, istər sosial, istərsə də digər vətəndaş hüquqları olsun) şəxslərə də fərdi şəkildə bizim hərəkata qoşulmaq imkanı yaradılacaq.
Hərəkatımızın nizamnaməsi var, fəaliyyət nizamnaməyə əsasən həyata keçiriləcək. Təsisçi mənəm. Artıq iyulun 25-də ilk iclasımız olub və mən hərəkatın sədri seçilmişəm. Çox yaxın zamanda hərəkatın təqdimatını keçirəcəyik və idarə heyətinə daxil olan insanlar görüləcək əsas işləri açıqlayacaqlar.
- Nəyə görə təşkilatın fəaliyyəti məhz insan hüquqları ilə mübarizə sahəsinə köklənib? İşə başlamaq üçün ətrafınızda müəyyən komanda formalaşıbmı?
- İşə başlamazdan öncə mən xeyli məsləhətləşmə aparmışam və ortalıqda konkret nəticələr var. Mən həbsxanada olanda 1970-ci illərdə Şərqi Avropa ölkələrində, 1990-cı illərdə Mərkəzi Avropada, 2000-ci illərdə bəzi MDB ölkələrində gedən prosesləri, dəyişiklikləri çox dəqiq və diqqətlə təhlil etmişəm. Məndə belə bir təəssürat formalaşıb ki, əsas mübarizə xətti, mübarizənin platforması məhz insan haqları üzərində qurulub və nəticə etibarı ilə cəmiyyəti mübarizəyə inandırıb, ona kömək edib.
Axı birqütblü və avtoritar cəmiyyətdə hansı ideya müxtəlifliyindən danışmaq olar? Bu cür cəmiyyətdə sosial demokratiya ilə liberal demokratiya arasında mübarizə qeyri-mümkündür, çünki ölkədə ümumiyyətlə demokratiya yoxdur.
Yaxud ümumiyyətlə siyasi palitra mövcud deyilsə, onda hansı sağ və sol təmayüllər arasında rəqabətdən danışmaq olar? Belə vəziyyətdə yalnız ictimai-siyasi mübarizədən söhbət gedə bilər ki, bu da insan haqları uğrunda mübarizədir. Azərbaycanın demokratikləşməsini, hansısa sahədə dəyişiklikləri təmin etmək istəyən insanlar məhz insan haqlarının müdafiəsi platformasında birləşməlidirlər. Biz ilk olaraq insanlara öz haqları uğrunda mübarizə aparmağı öyrətməliyik.
Əslində, “Realnı Azerbaydjan” qəzetində bununla bağlı müəyyən layihələr həyata keçirilirdi. Məsələn, 2006-cı ildə iş adamı İsgəndər Xəlilov Bakının 19 qədim, nadir memarlıq üslubunda tikilmiş binalarını sökəndə “Realnı Azerbaydjan” qəzeti böyük bir kampaniyaya start verdi ki, Bakının özünəməxsusluğunu qoruyaq. Həmin kampaniyada biz böyük nəticə əldə etdik, İsgəndər Xəlilovu vadar etdik ki, ikitərəfli komissiya formalaşsın və bəzi binaların sökülməsi komissiyanın rəyinə qədər dayandırılsın. Bunun ardınca ölkədə polis özbaşınalığına qarşı geniş kampaniya aparıldı və sair. Əslində bizim bu sahədə fəaliyyətimiz var idi, amma bu fəaliyyət daha çox maarifçilikdən ibarət idi. Hesab edirəm ki, Rusiya və başqa ölkələrlə müqayisədə bu işlə Azərbaycanda heç kim məşğul olmur və məşğul olmaq istəmir.
Mən keçmiş təcrübəmə əsaslanaraq, eyni zamanda həm nəzəri, həm təcrübi biliklərimdən çıxış edərək bu işi qura biləcəm. Məsələn, artıq Norveç İnsan Haqları Evinin keçmiş rəhbəri Vüqar Qocayevlə, hüquq müdafiəçiləri Fuad Həsənov, Mətləb Mütəllimli ilə danışmışam və hər kəs bu ideyanı dəstəkləyir. Komandamızda kimlərin olduğunu ictimaiyyət biləcək. Sadəcə bəzi hadisələri qabaqlamaq istəməzdim.
- Hərəkatın ofisi harada yerləşir?
- Artıq ofis və avadanlıq problemləri həll olunub. “İnsan Haqları Uğrunda” İctimai Hərəkatının ofisi vaxtilə “Monitor” jurnalının redaksiyasının fəaliyyət göstərdiyi ofisdə yerləşir. Ofis avadanlıqla təmin olunub və bütün minimal məsələləri həll etmişik. Hərəkatın rəsmi qeydiyyata alınması üçün lazımi sənədləri Ədliyyə Nazirliyinə də göndərmişik.
- İşin maliyyə tərəfi həll olunubmu?
- Biz ancaq beynəlxalq donorların dəstəyinə arxalanacağıq. Amma ola bilər, hansısa sahibkarlar elə layihələri reallaşdırmaq istəsin ki, biz onları qəbul edək. Bizim üçün önəmli olan ilk növbədə beynəlxalq donorların dəstəyidir. Bununla bağlı danışıqlara başlamışam və nəticələr də var. Əslində, bu elə bir fəaliyyət sahəsidir ki, çox böyük maliyyə resursu tələb olunmur. İnandırım sizi, şəxsən mən bəzi fondlara layihələri təqdim edəndə öz maaşımdan ümumiyyətlə imtina etmişəm. Adətən layihələrdə çoxları öz maaşını hətta şişirdilmiş şəkildə göstərsə də, mən sadəcə olaraq prinsiplərimin müdafiəsi, gerçəkləşdirilməsi naminə bu işlə məşğul olacağımı bildirmişəm. Fəaliyyətimiz şəffaf olacaq. Bizim əsas məqsədimiz Azərbaycan vətəndaşına xidmət etməkdir. Mənim içimdə bir yanğı var, haqqın pozulmasını öz dərisində çox böyük acıyla hiss etmiş insan kimi görəcəyim işi öz borcum sayıram.
