Amma “Budget.az” saytı bu ilin investisiya proqramını əldə edə və yayımlaya bilib. Proqramda diqqət çəkən xeyli məqam var. Məsələn, bu ilin investisiya siyasətində hökumətin yeni və böyük layihələrə ehtiyatlı münasibəti hiss edilir. Demək olar ki, heç bir yeni iri infrastruktur layihəsinə maliyyə ayrılmayıb. Bəzi ekspertlər deyir ki, Azərbaycanda iri infrastruktur layihələri azalmağa doğru gedir. Yəni əsas infrastruktur layihələri artıq reallaşdırılıb, ona görə də investisiya proqramında yeni iri layihələrə rast gəlinmir.
Lakin məsələ ondadır ki, indiyədək görünməmiş dərəcədə iri layihələrin anonsunu eşitmişik. Məsələn, yaxın aylarda Bakı ətrafında dağların altından, dənizin altından sualtı yollar salınacağı haqda rəsmi açıqlamalar səsləndi. Avtomobillərin paytaxta girişini asanlaşdırmaq məqsədilə şəhərə dağ tunelləri çəkilməsi planlaşdırılır. Yeni layihəyə əsasən, avtomobillərin Bakıya girişi üçün bir neçə istiqamətdən tunellər çəkiləcək. Artıq konkret layihələr də açıqlanıb. İlk belə tunel Bayılda olacaq. Uzunluğu 800 metr olacaq bu tunel Şıx çimərliyi ilə Bayıl qəsəbəsindəki 20-ci sahəni birləşdirəcək. Paytaxtın qərb istiqamətindən şəhərin mərkəzinə gələn avtomobillər tunel vasitəsilə 20-ci sahə deyilən əraziyə daxil ola biləcəklər.
6 il ərzində bulvarda uzunluğu 16 kilometr olan müasir sualtı avtomobil yolu da inşa ediləcək. Rəsmi açıqlamalara görə, artıq hesablamalar aparılıb və bulvarın 100 metr dənizin içinə çəkilməsinin burada eni 7 metr, uzunluğu 16 kilometr olacaq sualtı avtomobil yolunun tikilməsinə imkan verdiyi məlum olub. Tunel Neftçilər və Nobel prospektlərindən keçən avtomobil yollarına alternativ kimi çəkiləcək. Bu məqsədlə Bayıldan başlayaraq Zığ qəsəbəsinədək uzunluğu 16 kilometr olan sualtı tunel qazılacaq. Deyilənlərə görə, tikinti işlərinə sentyabrda start veriləcək və hətta bu məqsədlə Azərbaycana tunel qazan maşınlar da gətirilib. Düzdür, tikiləcək tunellərin dəyəri açıqlanmayıb, lakin nəzərə alsaq ki, Azərbaycanda yerin üstü ilə yol çəkmək digər ölkələrdə salınan yeraltı yollardan bir neçə dəfə baha başa gəlir, mənzərə aydın olar.
Bir neçə ildir anonsu verilən, müzakirə olunan layihələrdən biri də Bakı buxtası üzərindən asma körpünün inşasıdır. Artıq neçə ildir bu istiqamətdə qızğın müzakirələr gedir. Hətta Koreya şirkətləri ilə razılıq əldə olunduğu və layihənin hazırlığının getdiyi bildirilir. Uzunluğu 14,5 km olan körpünün 2015-ci ilə qədər tikilib başa çatdırılıması planlaşdırılır. Körpü barədə hələ ilkin söz-söhbət çıxanda qeyd edilirdi ki, layihənin dəyəri 3 milyard dollar təşkil edəcək.
Göründüyü kimi, iri infrastruktur layihələri ideyası yox deyil və deməli, 2011-ci ilin investisiya proqramında yeni layihələrə rast gəlinməməsi ilə bağlı şübhələnməkdə haqlıyıq. Təəssüf ki, aidiyyəti qurumlardan bu suala doğru-düzgün cavab almaq qeyri-mümkündür. Ortada bir arqument var: böhrandan sonradır. Amma əks-arqument də olmamış deyil. Əgər böhrandan sonrakı kasıbçılıqdırsa, o zaman niyə əvvəlki illərdə başlamış bir neçə layihəyə fantastik məbləğdə vəsait ayrılıb? Məsələn, Qusar Turizm Mərkəzinə bu ilin investisiya büdcəsindən 245 milyon manatın ayrılması nəzərdə tutulur. Buna qədər isə həmin layihəyə 279,6 milyon manat istifadə edilib. Digər böyük həcmdə vəsait ayrılan layihə hava limanı-Mərdəkan dairəsi-Bilgəh yoludur. Həmin yola bu ilin büdcəsindən 120 milyon manat ayrılması planlaşdırılır. “Gənclik”də inşa edilən körpü-tunel kompleksinə isə 80 milyon manat nəzərdə tutulub. Heydər Əliyev Mərkəzi büdcədən daha 88 milyon manat alacaq.
Göründüyü kimi, bunlar əvvəlki illərdən başlayan və tikintisi davam edən layihələrdir, hansı ki, hər birinə bir neçə on milyon, bəzən isə yüz milyon manatlarla vəsait ayrılıb. Deməli, yeni iri infrastruktur layihələrinin olmaması ilə bağlı səsləndirilən “böhrandan sonra” məsələsi sadəcə bəhanədir.
Bu il yanvarın 14-də prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə hökumətin müşavirəsi keçirildi və həmin toplantıda ölkə başçısı korrupsiyaya qarşı sərt çıxış etdi. Mövzu ilə bağlı araşdırma aparan ekspertlərimizə maraqlı bir məlumat verilib. Bildirilir ki, həmin tədbirdən investisiya proqramının təsdiqləndiyi 26 yanvar tarixinə qədər ötən 12 gün ərzində proqrama ciddi dəyişiklik edilib. Belə ki, proqramda yeni iri infrastruktur layihələri ixtisara salınıb və vəsait digər layihələr arasında bölüşdürülüb.
Bu istiqamətdə tez-tez müqayisələr aparılır, biz də eyni mövzuya toxunmaq istədik: Azərbaycanın investisiya proqramının reallaşmasına ayrılan vəsait Gürcüstanın dövlət büdcəsindən (3,8 milyard dollar) çoxdur. Lakin Azərbaycanın Qərb rayonlarında əhali gündəlik bazarlığını Gürcüstandan edir. Səbəb isə çox sadədir: qonşu ölkədə ucuzluqdur, bizdə isə kasıbçılıq. Hamısı da neft pullarının bəlasıdır...
Müəmmalar təkcə neft pullarının xərclənməsi ilə bağlı deyil, elə qazanılması ilə bağlı da var. Parlamentin iqtisadi siyasət komitəsinin üzvləri, hökumət rəsmiləri birinci rübdə neftin büdcə qiyməti ilə (2011-ci ilin büdcəsində bu hədd 60 dollar götürülüb) dünya bazar qiymətləri arasında yaranmış fərqdən ölkəyə əlavə olaraq 2 milyard dollara yaxın vəsaitin daxil olduğunu deyirlər. Neft Fondunun icraçı direktoru Şahmar Mövsümov isə sorğumuza cavab olaraq ötən müddət ərzində təxminən 1,5 milyar dollar əlavə gəlirin daxil olduğunu bildirib. Fond rəhbərinin açıqlamasında müəmmalı görünən məqam I rübdə “AzəriLight” markalı neftin dünya bazarında orta satış həddi ilə bağlıdır. Şahmar Mövsümovun sözlərinə görə, bu, 95 dollar təşkil edib. Ortaya sual çıxır: brend markalı neftin rüb üzrə orta satış qiyməti London birjasında 105,18 dollar təşkil etdiyi və bu iki markanın satış qiymətləri arasında 10 dollarlıq fərqin heç vaxt qeydə alınmadığı, hətta bəzi vaxtlarda “AzəriLight”ın brenddən baha satıldığı halda 10 dollar fərqi haradan yaranıb? Təəssüf ki, bu suala cavab almağa ümidimiz yoxdur.
Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatının ekspert qrupu
